Vốn là một nhà sáng tác lớn của nền tân nhạc Việt Nam, Phạm Đình Chương còn được xem như là một nhạc sĩ tiêu biểu của dòng nhạc tiền chiến với những tác khúc đầu tay từ năm 1947, khi ông ở vào lứa tuổi 18 đầy nhiệt huyết hăng saỵ
Phạm Đình Chương chào đời ngày 14 tháng 11 năm 1929 tại huyện Bạch Mai, tỉnh Sơn Tây trong một gia đình mang huyết thống văn hoa nghệ sĩ và có cuộc đời gắn bó cùng âm nhạc. Ông có người anh cùng cha khác mẹ là Phạm Đình Viêm, tức ca sĩ Hoài Trung của ban hợp ca Thăng Long từng nổi tiếng trên diễn đàn văn nghệ hai miền Nam Bắc và ngay cả hải ngoại, cùng người chị ruột của ông tên Phạm Thị Quang Thái, tức ca sĩ Thái Hằng vợ nhạc sĩ Phạm Duỵ Còn người em gái của ông tên Phạm Thị Băng Thanh chính là nữ ca sĩ Thái Thanh vốn được mệnh danh là "tiếng hát vượt thời gian, vang thời đại"
Tuy xuất thân trong môi trường có đầy đủ điều kiện để được thụ huấn về âm nhạc, nhưng trên thực tế Phạm Đình Chu +ơng đã đến với nghệ thuật âm thanh từ những nỗ lực tự học hỏi tìm hiểu bằng chính tâm cảm của mình, nên hầu như những sáng tác của ông đều chất chứa những đặc tính: vừa phiêu bạt vừa chân tình, trong mông lung có hiện thực và nhất là đằm thắm nét trữ tình đầy cảm khái trong tình yêu quê hương, con người và đất nước.
Từ năm 1951, ông cùng gia đình di cư vào miền Nam và chính thức trở lại những hoạt động văn nghệ qua việc tái lập ban hợp ca Thăng Long gồm bản thân ông tức Hoài Bắc, Hoài Trung cùng 2 chị em Thái Hằng và Thái Thanh, bởi trước đó nhóm nhạc này đã từng có những buổi trình diễn khi tham gia ban văn nghệ quân đội liên khu Bốn trong những ngày đầu tiên đi theo tiếng gọi non sông kháng chiến chống Pháp.
Qua những kinh nghiệm chua cay, thực tiễn và nhìn rõ bản chất của những người cùng chiến đấu cho ý thức hệ của miền Bắc đương thời, vốn là động lực chính yếu thúc đẩy cuộc di cư vào Nam, tâm trạng của Phạm Đình Chương luôn hoài nhớ cố hương trong niềm mong đợi được trở về miền Bắc khi quê hương được thanh bình thoát ách xiềng xích chuyên chính, cởi trói tư duy vô sản độc tài, nên ta càng thấu hiểu hơn về ý nghĩa của nghệ danh Hoài Bắc mà ông tự chọn lựa cho mình và nó càng bàng bạc trải đều qua những tác phẩm của ông như bài "Anh Đi Chiến Dịch", một tác phẩm rất tình tự quê hương qua câu hò dạo đầu nêu cao chính nghĩa sáng ngời cứu người lầm than rồi tiếp theo là đoạn nhạc hùng tráng theo nhịp Folk sinh động tỏ rõ chí trai kiên cường đáp lời sông núi lên đường khi nhìn thấy nỗi xót xa của kiếp đọa đầy qua tình thương dân nghèo:
"Anh đi chiến dịch xa vời,
lòng súng nhân đạo cứu người lầm than.
Thương dân nghèo ruộng hoang cỏ cháỵ
Thấy nỗi xót xa của kiếp đoạ đầy anh đị
Không quên lời xưa đã ước thề, dâng cả đời trai với sa trường.
Nam nhi cổ lai chinh chiến hề,
na`o ai ngại gì vì gió sương.
Hôm nay ruộng đồng trong chiến dịch,
kìa sáu chốn miền Đồng Nai lên niềm tin.
Nghe như lúa reo đời sống lành,
nghe như đất vui nhịp quân hành.
Anh đi chắc hẳn anh còn nhớ,
đôi mắt u uẩn chiều tiễn đưạ
Của người em nhỏ thơ ngây quá,
chưa biết cười lên hẹn đợi chờ.
Có những chiều mưa phơn phớt lạnh,
đem cả hồn Thu tới lòng ngườị
Bao nhiêu chàng trai tay xiết mạnh,
thầm hẹn ngày về quê Bắc ơị
Im nghe từ đồng hoang phố phường,
còn mênh mang một niềm thương như trùng dương.
Hôm nay có anh miền chiến dịch,
ôm súng mơ ngày về quang vinh"
Kèm theo đó là những ca khúc mang mật độ âm hưởng dày đặc thể dân ca Bắc bộ mà Phạm Đình Chương cho ra đời vào thời kỳ ngay sau khi vào Nam như: Tiếng Dân Chài, Khúc Giao Duyên, Được Mùa, Sáng rừng v.v... càng biểu lộ tâm tư khắc khoải, tưởng nhớ cố hương của ông.
Chúng ta cũng không thể không đề cập đến lối phổ nhạc mang đặc tính thiên tài của Phạm Đình Chương nơi những vần thơ trác tuyệt của những thi nhân khác qua các nhạc phẩm luôn lưu lại nhiều nét kỷ niệm sâu đậm trong lòng giới ái mộ như:
Đôi Mắt Người Sơn Tây (thơ Quang Dũng), Nửa Hồn Thương Đau, Đêm Màu Hồng, Dạ Tâm Khúc (thơ Thanh Tâm Tuyền), Màu Kỷ Niệm (thơ Nguyên Sa), Mưa Sài Gòn Mưa Hà Nội (thơ Hoàng Anh Tuấn), Người Đi Qua Đời Tôi (thơ Trần Dạ Từ), Cho Một Thành Phố Mất Tên (thơ Hoàng Ngọc Ẩn ), Đêm Nhớ Trăng Sài Gòn (thơ Du Tử Lê) v.v...
Qua những phổ khúc trên, Phạm Đình Chu +ơng đã bộc lộ thiên tài về nghệ thuật âm thanh ứng dụng sự lý giải và quy luật của nhạc lý Tây phương một cách tự nhiên hợp lý để khai mở cánh cửa thời đại cho nền tân nhạc Việt Nam theo trường phái cải cách, phóng thoáng nhưng không biến chất, mới lạ nhưng đậm đà bản sắc Việt nhạc qua những vần thơ theo thể tự do vốn đã thanh thoát không bị gò bó nơi âm luật. Có thể nói tác khúc "Mưa Sài Gòn Mưa Hà Nội" là một trong những bản nhạc thể hiện tài năng phối âm hoàn chỉnh sắc sảo, đặc biệt là những câu nhạc chuyển động ở cuối phiên khúc đưa người nghe đi vào điệp khúc bằng từng nốt nhạc được dựng nền trên từng hợp âm khi tiến khi thoái rất linh động, nhịp nhàng chẳng khác nào một tiểu khúc giao hưởng đầy âm vang của những hạt mưa gợi nhớ đất Hà thành một thời đã cùng giai nhân "chung nón dìu bước thơm phố phường", và ngày nay đã trở thành những giọt lệ than khóc cho phần đất của quê hương vẫn còn bị tù đày:
Mưa hoàng hôn,
trên thành phố buồn gió heo may vào hồn
Thoảng hương tóc em ngày qua
Ôi người em Hồ Gươm về nương chiều tà
Liễu sầu úa thềm cũ nằm mơ hiền hòa
Thương màu áo ngà
Thương mắt kiêu sa
Hiền ngoan thiết tha
Thơ ngây đôi má nhung hường
Hà Thành trước kia thường,
thường về cùng lối đường
Khi mưa ướt, lạnh mình ướt
Chung nón dìu bước thơm phố phường
Mưa ngày nay,
như lệ khóc phần đất quê hương tù đày
Em ngoài ấy còn nhớ hẹn xưa miệt mài
Giăng mắt heo may
Sầu rơi ướt vai
Hồn quê tê tái..."
Sự nghiệp của Phạm Đình Chương còn trải rộng tỏa khắp trên bình diện của thể nhạc Tình Ca với những sáng tác phong phú đủ loại chủ đề nói về tuổi trẻ, tình yêu, hiện thực, hoặc chia sẻ nhịp rung cảm hân hoan cùng mọi người như các tác phẩm: Bài Ca Tuổi Trẻ, Thuở Ban Đầu, Mười Thương, Mộng dưới hoa, Bài Ca Ngợi Tình Yêu, Đêm Cuối Cùng, Heo Mây Tình Cũ, Xóm Đêm v.v...
Xin mời quý thính giả thưởng thức một vài tác phẩm của cố nhạc sĩ Phạm Đình Chương.
Xuyên qua các chủ đề này, người ta lại càng nhận thức đầy đủ hơn nơi ý nhạc lời ca của Phạm Đinh Chương một tâm hồn tươi trẻ, nồng nhiệt và cũng không kém phần thương đau, xót xa trong tan vỡ của yêu đương luyến nhớ, cũng như trong cuộc đời của người nghệ sĩ luôn để lại những khối chân tình qua từng bước chân phiêu bạt mà ông đã đi quạ Có lẽ sự rung động dễ thương của những con tim khi chớm nở loài hoa tình yêu mới là cảm xúc tuyệt diệu nhất được Phạm Đình Chu +ơng diễn tả bằng chính nội tâm hiện thực của ông qua ca khúc Mộng dưới hoa phổ từ thơ của Đinh Hùng:
Chu+a gặp em anh vẫn nghĩ rằng
Có nàng thiếu nữ đẹp như trăng
Mắt xanh lả bóng dừa hoang dại
Âu yếm nhìn anh không nói năng
" " "
Cuối cùng không thể nào không đề cập đến "Trường Khúc Tam Giang" với những nỗi niềm diễn tả tâm tư mang lời tự thuật thật sống động, đặc sắc của 3 con sông lớn đại biểu cho mạch sống của Ba Miền và được xem như là một đại tác phẩm trường tấu để đời của Phạm Đình Chương có tên là "Hội Trùng Dương", với 3 tiểu khúc gồm Tiếng Sông Hồng, Tiếng Sông Hương và Tiếng Sông Cửu Long, được liên kết thật chặt chẽ bằng những tiết tấu phối hợp sự biến âm đặc biệt biểu hiện tình cảm khi nhẹ nhàng, lúc khoan thai, khi hùng tráng, lúc trầm lắng, khi ngọt ngào, lúc thiết tha, quyện lẫn trong các câu hò mang sắc thái âm điệu thổ ngữ Bắc, Trung, Nam rất duyên dáng chân thành và trong sáng tình yêu quê hương vốn được hun đúc từ ngàn đời, tựa như 3 dòng sông tuôn chảy miệt mài ra biển Đông, khi lững lờ lúc cuồn cuộn trôi mãi theo chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam.
"Hội Trùng Dương" của Phạm Đình Chương được diễn tấu bởi dàn hợp xướng và dựa trên bố cục của nền nhạc hòa âm bởi dàn nhạc giao hưởng nên càng được phân tích rõ nét những đoạn chuyển động nói về đặc tính từng dòng sông từng khu vực địa lý một cách mạch lạc, thông suốt. Nói chung, "Hội Trùng Dương" chính là một siêu tác phẩm kết tinh tâm huyết tài hoa của Phạm Đình Chương và là một cống hiến vĩ đại cho dòng nhạc Tình Ca Quê Hương Việt Nam.
Phạm Đình Chu +ơng đã hoàn thành sứ mạng nghệ thuật âm nhạc và ra đi vĩnh viễn vào ngày 22 tháng 8 năm 1991 tại vùng đất lưu lại bước chân phong trần cuối cùng của ông là California, Hoa Kỳ.
Không có sự từ biệt của nghệ sĩ nào mà không để lại sự mất mát cho đời, huống chi Phạm Đình Chu +ơng vốn là một nhà sáng tác lớn thì sự mất mát đối với nền nghệ thuật âm nhạc của Việt Nam lại càng to lớn và còn mang theo những nỗi tiếc thương gấp bội khó lòng nguôi ngoaị
Trải bao mùa Xuân trên đất khách quê người, mà có lẽ trong chúng ta cũng có đã từng băn khoăn trắc trở khi quyết định lìa xa quê hương yêu dấu và nay lại phải đón Xuân tha hương nơi xứ ngườị Người viết xin kính chúc quý độc giả một năm mới an khang, thịnh vượng và cùng hướng về quê hương trong niềm tin về một ngày mai tươi sáng sẽ hội ngộ nâng ly chúc mừng năm mới tại chính nơi mà chúng ta cất tiếng khóc chào đờị
|
